Bestuur en Beleid Suriname Bryan X, een bijzonder politiek theaterstuk

Bryan X, een bijzonder politiek theaterstuk

Geachte mevrouw Ganga,

Verbluft en verbijsterd verliet ik op 24 juni jl. Theater Unique. En dat ben ik nog steeds. Staat u me daarom toe, via deze open brief, de diepe indruk die de première van uw toneelstuk Bryan X bij mij achterliet, van mij af te schrijven.
Laat mij beginnen bij het applaus na afloop. Ik ben ervan overtuigd dat het publiek het betreurde dat er na zo’n schouwspel alleen maar een staande ovatie mogelijk was. Ongetwijfeld in dank aanvaard door u en de spelers, maar toch een onvoldragen middel voor een publiek dat uiting wil geven aan grote waardering.

Als leek op het gebied van theatertechniek zal het me niet lukken te beschrijven wat ik allemaal heb gezien en gehoord. Ik was getuige van kunst waarin vorm en inhoud elkaar volmaakt ondersteunden en aanvulden. De vorm laat zich – oneerbiedig – vergelijken met het computerprogramma Windows: steeds weer ging er een nieuw venster open waardoor je verder en nog verder in de diepte van een karakter, of een gebeurtenis, of een ontwikkeling kon kijken. Doorkijkjes met steeds meer lagen. Doordat alle vensters bleven openstaan moest je vier dimensies tegelijk absorberen: de breedte van onderwerpen, de gelaagdheden van die onderwerpen, de steeds wisselende schets van politieke figuren tegen de achtergrond van de etnische verscheidenheid. Ik denk overigens dat ik niet alles goed genoeg heb gezien en begrepen. Anders dan het geval is bij vrouwen kan een man meestal slechts een ding tegelijk zien. Als het er meer zijn wordt hij nerveus. Maar dat terzijde.
Natuurlijk maak ik de fout om te proberen om Bryan X in een herkenbaar hokje te stoppen. Met zijn komische, theatrale en muzikale elementen lijkt het op het genre Opera Buffa. Met zijn opstandige aspecten komt het in de buurt van La Muette de Portici, de opera die in 1830 de aanleiding was voor de Belgen om in opstand te komen tegen de noordelijke Nederlanden. Met zijn beschuldigende vinger jegens de politiek komt het stuk in de sfeer van het J’accuse van Emile Zola. Het knappe van Bryan X is de overtuigende moksi van al deze menselijke expressies, zonder te vervallen in een gemakkelijke kopie van één soort. We hebben hier te maken met een scherpzinnige observatie van tientallen jaren maatschappelijke en politieke gebeurtenissen, met het talent om die waarnemingen om te zetten in sprankelende teksten en met de kunde van spelers om die teksten gepassioneerd tot leven brengen. Allemaal hoofdrollen. Het is een toneelstuk dat je met open mond ervaart en met een gevoel van honger naar meer verlaat.
Elke toeschouwer zal zijn eigen rode draad in dit stuk vinden. Zelf zie ik als vaste lijn het steeds terugkerende pleidooi voor versterking van het algemeen belang. Treffend laat dit stuk zien hoe dat algemeen belang altijd weer door de zwaartekracht van persoonlijke en groepsbelangen naar beneden wordt gehaald. Het beschrijft volgens mij vooral hoe de goede bedoelingen, de eerlijke aspiraties en de beste voornemens van jongelui om via de politiek het welzijn van het Surinaamse volk te gaan bevorderen steeds verzinkt in het moeras waar de kaaimannen van het accommoderende persoonlijke en groepsbelang het algemeen belang tussen hun kaken vermalen. Soms kwam dat komisch tot uiting, omdat de perversiteit van persoonlijke en groepsbelangen niet eenzijdig bij één persoon of bij één politiek/etnische beweging werd gelegd, maar eerlijk werd verdeeld over alle individuen en groepen die zich daaraan schuldig maken. Soms ook schrijnend, als de moeder van haar presidentiële zoon vraagt zijn macht te gebruiken om aan haar specifieke gunsten en diensten te verlenen.
Mevrouw Ganga, geniet lange tijd van dit succes en laat ons tijdig weten wanneer uw volgende stuk gaat verschijnen.

Met vriendelijke groet, Leo Klinkers