Boekbesprekingen

Habermas

Heysse, Tim, Stefan Rummens en Ronald Tinnevelt, Habermas, Een inleiding op zijn filosofie van recht en politiek, Pelckmans 2007

door Peter Hovens

Habermas_Inleiding Jürgen Habermas (Düsseldorf, 1929) geldt als een van de meest invloedrijke filosofen van deze tijd. Kenmerkend voor hem is dat hij zich niet alleen laat gelden via studies en essays, maar zich ook actief mengt in het publieke debat. Hij is een voorstander van een federaal Europa. Onlangs pleitte hij nog voor een Europabreed referendum, waarin burgers zich kunnen uitspreken over drie aspecten: een direct gekozen president, een onafhankelijke minister voor buitenlandse zaken en een eigen financiële basis.1
Laat ik voorop stellen dat ik een favoriet ben van het werk van Habermas. Ik was dan ook blij dat er na enige jaren stilte weer een Nederlandstalig boek over deze socioloog en filosoof is verschenen. De meeste boeken over Habermas gaan over zijn meesterwerk Theorie des Kommunikativen Handelns.2 Ook het boek van Heysse c.s. gaat daar natuurlijk niet aan voorbij.
In het eerste deel besteden de schrijvers grondig aandacht aan die theorie. Habermas kiest met zijn deliberatieve model van democratie voor het intersubjectieve karakter van de democratische rechtsgemeenschap. Hierdoor wordt het mogelijk de staat te beschouwen als vrije associatie, waarin burgers elkaars private en publieke autonomie erkennen. In een wat Habermas procedurele volkssoevereiniteit noemt nemen vrije en gelijke burgers deel aan de publieke en redelijke deliberatie over collectieve beslissingen en moeten zij steeds opnieuw vormgeven aan de erkenningsrelaties waarin ze elkaars integriteit waarborgen.

Het tweede deel kent een ander hoofdwerk van Habermas als fundament, Faktizität und Geltung.3  Heysse c.s. bespreken hier zijn opvattingen over moraal en recht, met name de manier waarop die twee begrippen zich tot elkaar verhouden. Verder komt uitvoerig het onderwerp ‘politieke macht’ aan de orde. Een belangrijk citaat is het volgende: ‘Omdat het medium van de politieke macht zich constitueert in de vormen van het recht, haalt de politiek haar erkenning uit de legitimiteitsclaim van het recht. Het recht vereist namelijk meer dan louter aanvaarding. Het verlangt van diegenen die het aanspreekt meer dan een feitelijke erkenning. Het recht claimt dat het die erkenning ook verdient.‘4
In het derde deel besteden de schrijvers vooral ook aandacht aan het recentere werk van Habermas dat betrekking heeft op zaken als globalisering en de multiculturele samenleving.
In de volgende nieuwsbrief zal ik nader ingaan op het werk van Habermas. Er zijn namelijk opvallende parallellen tussen het politiek-filosofische denkwerk van Habermas en de wetenschappelijk-methodologische grondslagen van de ‘methode Klinkers‘.


1http://www.blaetter.de/artikel.php?pr=2552
2Habermas, Jürgen, Theorie des Kommunikativen Handelns, vol. I en II, Suhrkamp Verlag, 1981
3Habermas, J Jürgen, Faktizität und Geltung, Suhrkamp Verlag, 1994
4Heysse, Tim, Stefan Rummens en Ronald Tinnevelt, Habermas, Een inleiding op zijn filosofie van recht en politiek, Pelckmans, 2007. p. 126