Bestuur en Beleid Vlaanderen Grensoverschrijdende samenwerking 1

Grensoverschrijdende samenwerking 1

door Leo Klinkers

Elders in deze rubriek over Vlaanderen schenk ik aandacht aan het onderwerp van de solidariteit tussen Vlaanderen en Nederland. De aanleiding was een commentaar van J.L. Heldring in NRC Handelsblad van 12 juli 2007 waarin hij lichtjes twijfelt als het gaat over de vraag of Vlaanderen wel van Nederland houdt. In mijn reactie wees ik op onmiskenbaar aanwezige solidariteitsbetuigingen van Vlaamse zijde jegens Nederland, ook al maken Vlaamse bewindslieden af en toe narrige opmerkingen over Nederland. In deze Nieuwsbrief werk ik het thema van de reeds bestaande samenwerking verder uit.

Het toeval wil dat op 21 augustus 2007 TNS NIPO in opdracht van RTL peilde hoe Nederlanders denken over een samenvoeging van Nederland en Vlaanderen, of over versterkte samenwerking tussen beide gebieden. De aanleiding was de opnieuw in België opgelaaide discussie over de (toekomstige) staatkundige verhoudingen. Zoals al enkele jaren aangekondigd, en in de verkiezingsstrijd bevestigd, staan de huidige formatiebesprekingen (augustus 2007) in het teken van de zogeheten communautaire verhoudingen. Beter gezegd: Vlaanderen eist een verdere mate van federalisering dan nu het geval is. Wallonië verzet zich daar uit alle macht tegen, omdat het daarin een opmaat ziet voor een definitieve splitsing van het land in twee onafhankelijke delen. Economisch zou Wallonië dat niet overleven. De opvattingen lopen dermate uiteen dat formateur Yves Leterme inmiddels zijn opdracht aan de koning heeft teruggegeven.

Uit het TNS NIPO-onderzoek blijkt dat niet minder dan 67 procent van de Nederlanders positief staat tegenover een samenvoeging van Nederland en Vlaanderen. Als het gaat om de vraag of men een intensievere samenwerking op prijs stelt, antwoordt 85 procent bevestigend. Ruim de helft van de Nederlanders voelt zich verbonden met Vlamingen. Dat zijn bepaald indrukwekkende cijfers. Daar staat tegenover dat 83 procent denkt dat België niet zal veranderen en dat er dus geen definitieve splitsing tussen Vlaanderen en Wallonië zal ontstaan.

De toekomst zal het ons leren. Bij de positieve houding van Nederlanders jegens Vlamingen past overigens de kanttekening dat de liefde bepaald niet van beide zijden komt. In algemene zin hebben de Vlamingen als collectief een hekel aan de Nederlanders als collectief. In hun ogen hebben Nederlanders 'dikke nekken', wat neerkomt op te luid, te arrogant, te zelfbewust. Op individueel vlak kan dat helemaal anders liggen. Als mensen elkaar persoonlijk kennen, blijken vooroordelen snel te kunnen verdwijnen.

Intussen is het misschien wel interessant om te weten wat er allemaal al aan officiële samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland bestaat. Dat is bepaald niet gering. Hieronder volgt een overzicht, met dien verstande dat dit – hoewel tamelijk uitgebreid – niet uitputtend is.

Grensoverschrijdende samenwerking tussen Vlaanderen en (Zuid-)Nederland
Enkele voorbeelden:
Permanente Commissie van Toezicht op de Scheldevaart: ingesteld in 1839 voor de nautische samenwerking (betonning, beloodsing enz.); vergadert in principe tweemaal per jaar met twee Nederlandse en twee Vlaamse commissarissen.

Technische Scheldecommissie (TSC): sinds 1948 het hoogste ambtelijke forum waarin Nederland en Vlaanderen (voorheen België) overleggen over allerlei technische kwesties rond het Schelde-estuarium, zoals het op diepte houden van de vaargeul. De TSC vergadert formeel twee keer per jaar met uitgebreide delegaties, maar tussendoor vinden er ook zogeheten mini-TSC's plaats, met beperkte bemensing. De TSC functioneert als het ambtelijke voorportaal van overleg tussen de Nederlandse en de Vlaamse bewindslieden en was opdrachtgever voor ProSes en voor ProSes 2010.

Vlaams-Nederlandse Bilaterale Maascommissie (VNBM): sinds 2005 opgestart ambtelijk overleg rond de problematiek van de Gemeenschappelijke Maas (vroeger ook Grensmaas geheten). De VNBM vergadert twee keer per jaar, afwisselend in Vlaams- en in Nederlands-Limburg, rond alle mogelijke problemen van hoog en laag water in de Gemeenschappelijke Maas (ook problemen ter zake in het Juliana- en in het Albertkanaal komen aan bod en er worden gemeenschappelijke interventies ten aanzien van het Waalse Gewest voorbereid, omdat Nederland het vaak erg moeilijk heeft met het maken van contacten daar).

Op 15 maart 2001 spraken de minister-president van Vlaanderen en de commissarissen van de koningin van Limburg, Noord-Brabant en Zeeland over de manier waarop hun overleg zou kunnen bijdragen aan de verbetering van de samenwerking in een aantal belangrijke gezamenlijke dossiers. In dit verband stonden zij ook stil bij de ontwikkelingen op Europees niveau, waarbij de regionale dimensie een steeds grotere rol zal spelen. In dat verband is aan de orde geweest: het bundelen van krachten voor de creatie van een grensregio voor meer innovatie en technologie, de toegevoegde waarde van samenwerking en het benutten van de regionale kwaliteiten van milieu en ruimte in het kader van een gewenste duurzame ontwikkeling. Essentiële onderdelen om dat te bereiken zijn een gebiedsgerichte en geïntegreerde bottom-up benadering, gedragen door alle participanten in de grensstreek.

Ten slotte wijs ik op Knelpunten aan de Zuid-Nederlandse grens. Dit belangrijke document van oktober 2003 brengt de knelpunten voor goede samenwerking in kaart. Het is ontworpen door het Zuid-Nederlands Grensoverleg, een overleg tussen de Nederlandse ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Economische Zaken en VROM, Benelux Economische Unie, Zuid-Nederlandse provincies en Nederlands-Belgische grensoverschrijdende samenwerkingsverbanden. Het bevat een extensief overzicht van knelpunten die verbetering van de samenwerking op talloze beleidsterreinen hinderen.

Samenwerking op cultureel gebied
Vijftien jaar geleden sloten Nederland en Vlaanderen het Vlaams-Nederlandse Cultureel Verdrag. De daaruit voortgekomen Commissie Cultureel Verdrag VL-NL (CVN), met een zetel in Brussel, laat op haar website zien hoe uitgebreid de samenwerking op dat gebied is.

Belgisch-Nederlandse samenwerking
Sinds 2000 zijn er drie Belgisch-Nederlandse conferenties geweest (Eindhoven, Charleroi, Den Haag), op initiatief van de wederzijdse ministeries van Buitenlandse Zaken. Een product daarvan is een Vademecum van de Belgisch-Nederlandse Samenwerking.

De NADIA-databank
NADIA is het Netwerk Archivering van Documenten m.b.t. Intergouvernementele en
Internationale Akten van de Vlaamse Overheid. In de databank zit een hele reeks verdragen en memoranda tussen Nederland en Vlaanderen, waaronder ook historische documenten, zoals het roemruchte Scheidingsverdrag van 1839. Klik hier voor een selectie van verdragen met Nederland of op de website voor een entree in NADIA zelf.

Strategienota Nederland
Elders op deze website noemde ik al de Strategienota Nederland waarmee de Vlaamse regering in oktober 2005 te kennen gaf de banden met Nederland op een groot aantal terreinen aan te halen. Dat document bevat overigens een minder extensieve, maar chronologisch gerangschikte lijst van samenwerkingsverbanden tussen beide landen.